|
Quaestiuncula 1
1. Ad quartum sic proceditur. Videtur quod caritas non sit una
virtus. Habitus enim distinguuntur per actus, et actus per objecta.
Sed caritas habet duo objecta maxime distantia, scilicet Deum et
proximum. Ergo non est una virtus.
2. Praeterea, virtutes theologicae a moralibus distinguuntur: quia
virtutes morales dirigunt in his quae sunt ad finem, theologicae autem
sunt de ipso fine. Sed caritas est et de fine, inquantum per eam
diligitur Deus; et de his quae sunt ad finem, inquantum per eam
diligitur proximus. Ergo caritas continet duas virtutes, quarum una
est moralis et alia theologica.
3. Praeterea, virtutes ad actus aliquos ordinantur: quia virtus est
optimorum operativa, ut dicitur in 2 Eth., et modum aliquem in suis
actibus ponunt: quia virtus est in hoc quod non solum bona, sed bene
fiant; et iterum actus virtutum per praecepta legis imperantur. Sed
caritas habet duos actus et duos modos et duo praecepta. Ergo non est
una virtus.
1. Sed contra, motor in quolibet genere est unus tantum. Sed
caritas movet omnes alias virtutes ad suum finem per actus proprios.
Ergo caritas est una virtus.
2. Praeterea, objectum caritatis est Deus, cum sit virtus
theologica. Sed Deus est summe unus. Ergo caritas est una tantum
virtus.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod non sit distincta ab aliis virtutibus.
Quidquid enim cadit in distinctione virtutis, non distinguitur a
virtutibus. Sed caritas est hujusmodi; unde Hieronymus dicit: ut
breviter omnem virtutis definitionem complectar, virtus est caritas qua
diligitur Deus et proximus: et Augustinus dicit, quod virtus est
ordo amoris. Ergo caritas non distinguitur ab aliis virtutibus.
2. Praeterea, virtutes distinguuntur per actus. Sed actus omnium
aliarum virtutum caritati attribuuntur, ut patet 1 Cor. 13. Ergo
caritas non est virtus distincta ab aliis virtutibus.
3. Praeterea, quaelibet virtus specialis habet speciale objectum.
Sed caritas non habet speciale objectum, sed omnibus commune,
scilicet bonum. Ergo caritas non est specialis virtus.
4. Praeterea, praecepta legis sunt de actibus virtutum. Sed
praeceptum quod ad caritatem pertinet, non distinguitur ab aliis
praeceptis; sed omnia alia praecepta complectitur. Ergo et caritas
non distinguitur ab aliis virtutibus.
1. Sed contra, omne quod dividitur contra alia, est distinctum ab
illis. Sed caritas distinguitur contra alias virtutes theologicas, ut
patet 1 Corinth. 13, et per Gregorium, qui dicit, quod caritas
signatur per unam de filiabus Job. Ergo est virtus specialis.
2. Praeterea, philosophus probat justitiam esse specialem virtutem
per hoc quod habet aliquod vitium speciale sibi tantum oppositum. Sed
caritas habet aliquod vitium speciale sibi tantum oppositum, scilicet
odium. Ergo caritas est virtus specialis.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod caritas non sit forma aliarum virtutum.
Omnis enim forma vel est exemplaris vel intrinseca. Sed caritas non
est forma exemplaris virtutum, quia tunc in eamdem speciem traherentur
aliae virtutes: nec iterum est forma intrinseca: quia daret esse et
speciem aliis virtutibus; et sic omnes virtutes essent eaedem specie,
et essent in eodem subjecto ubi est caritas, nec ab ipsa
distinguerentur. Ergo caritas nullo modo est forma virtutum.
2. Praeterea, caritas differt a gratia. Sed gratia dicitur esse
forma omnium virtutum, quia facit actum meritorium. Ergo caritas non
est forma.
3. Praeterea, sicut se habet potentia ad potentiam, ita habitus ad
habitum. Sed ratio imponit modum omnibus aliis viribus. Ergo et
habitus existens in ratione omnibus aliis habitibus; et ita fides est
magis forma virtutum quam caritas; vel etiam prudentia, quae etiam
ponitur a philosophis quasi forma omnium aliarum virtutum.
4. Praeterea, forma efficiens et finis non incidunt in idem numero,
ut dicitur in 2 Phys. Sed caritas est finis praecepti, et ita
virtutum: est etiam motor, inquantum imperat actus earum. Ergo ipsa
non est forma.
5. Praeterea, habitus indicantur per actus. Sed unaquaeque virtus
ponit suum modum vel formam in actu suo, secundum quem justus juste
facit, et fortis fortiter. Ergo virtutes non formantur per
caritatem, sed per seipsas formatae sunt.
1. Sed contra, Ambrosius dicit, quod caritas omnes alias virtutes
informat et est mater earum.
2. Praeterea, illud quod est principale, etiam in corporalibus,
est formale respectu aliorum; sicut ignis est quodammodo forma aeris,
aer aquae, et aqua terrae, ut dicitur 4 Physic. Sed caritas est
principalis inter alias virtutes. Ergo ipsa est forma aliarum
virtutum.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Videtur quod caritas possit esse informis. Sicut
enim fides est in eo qui non operatur bene, ita et dilectio qua Deus
diligitur: quia etiam peccatores et infideles Deum diligunt. Sed
fides quae est sine operibus, est informis. Ergo similiter caritas.
2. Praeterea, nullus scit se habere gratiam. Potest autem aliquis
scire se habere dilectionem. Ergo dilectio Dei potest esse sine
gratia; et ita potest esse informis.
3. Praeterea, ex fide oriuntur timor et amor. Sed timor potest
esse informis, ut patet de timore servili. Ergo et amor.
1. Sed contra, spiritus sanctus non potest esse sine gratia. Sed
caritas Dei diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum;
Rom. 5. Ergo caritas non potest esse informis.
2. Praeterea, forma non potest esse informis. Sed caritas est
forma omnium aliarum virtutum. Ergo ipsa non potest esse informis.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod virtus specificatur ex
objecto suo secundum illam rationem qua principaliter in ipsum tendit;
unde cum caritas diligat Deum principaliter, et omnia alia non diligat
nisi inquantum sunt Dei, constat quod ex unitate divinae bonitatis,
quam caritas primo respicit, unitatem recipit, et est una virtus.
Ad primum ergo dicendum, quod proximus non est objectum principale
ipsius caritatis, ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod virtutes etiam theologicae dirigunt in his
quae sunt ad finem, non quidem secundum proprias rationes rerum quae
sunt ad finem, sed secundum rationem finis; sicut fides facit etiam
quaedam credere de creaturis propter veritatem primam, a qua accipit:
similiter et caritas facit diligere homines inquantum sunt
participabiles divinae bonitatis, quae est finis ultimus.
Ad tertium dicendum, quod materialis diversitas objectorum sufficit ad
diversificandum actum secundum numerum; sed secundum speciem actus non
diversificantur nisi ex diversitate formali objecti. Formalis autem
objecti diversitas est secundum illam rationem quam principaliter
attendit vel habitus vel potentia; et ideo diligere Deum et proximum
sunt quidem diversi actus, sed ad eumdem habitum pertinent; sicut
etiam videre album et nigrum, et propinquum et distans, sunt diversae
visiones secundum numerum, et diversos modos habent, et tamen ad unam
visivam potentiam pertinent: et sic etiam de actibus caritatis dantur
diversa praecepta secundum diversos modos quos habent.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod, ut dictum est, habitus
specificantur ex objectis suis secundum rationem quam principaliter
attendunt. Ratio autem objecti sumitur secundum proportionem rei circa
quam est operatio habitus vel potentiae, ad actum animae, in qua sunt
habitus vel potentiae. Quia autem per operationem animae dividuntur
quandoque quae secundum rem conjuncta, et summe unum sunt; ideo
contingit quod ubi res est eadem, sunt diversae rationes objecti,
sicut eadem res objectum est liberalitatis, ut est donabilis, et
justitiae, ut habet debiti rationem. Et similiter ubi res est
communis, est ratio objecti particularis et propria: sicut philosophia
prima est specialis scientia, quamvis consideret ens secundum quod est
omnibus commune: quia specialem rationem entis considerat secundum quod
non dependet a materia et a motu: et similiter est in proposito.
Objectum enim caritatis proprium et principale est bonitas divina. In
omnibus autem aliis virtutibus est aliquod bonum divinum; sed tamen hoc
quod est commune secundum rem, habet specialem rationem: et ideo
caritas est specialis virtus ab omnibus aliis distincta.
Ad primum ergo dicendum, quod sicut est in scientiis, quod una
scientia specialis ab aliis distincta, scilicet prima philosophia,
omnibus aliis scientiis perfectionem impartitur, inquantum objectum
suum est commune secundum rem objectis omnium aliarum scientiarum; ita
etiam est in virtutibus, ubi illud quod ad aliquam virtutem pertinet,
potest poni in definitione virtutis communis; sicut patet de
prudentia, quae perficit rationem virtutis in omnibus virtutibus
moralibus: et ideo ratio recta, quae ad prudentiam pertinet, ponitur
in definitione virtutis, ut patet 2 Ethic.: virtus est habitus
electivus in mediocritate consistens determinata ratione, prout sapiens
determinabit. Nec ex hoc habetur quod prudentia non sit specialis
virtus, sed quod est generalis regula omnium virtutum; et ita etiam
caritas, quae perficit omnes alias virtutes, ponitur in definitione
virtutis; nec ex hoc habetur quod sit generalis virtus, sed generalis
perfectio virtutum. Tamen hoc quod dicit Augustinus, quod est virtus
ordo amoris, potest dupliciter accipi: vel pro ipso amore caritatis,
et tunc praedicta responsio tenet; vel pro amore in communi, et sic
amor sumitur pro amore naturali, qui inest cuilibet potentiae respectu
sui objecti, quem virtus determinat: quia est ordinatio affectionum
animae. Quidam autem non attendentes differentiam naturalis amoris vel
appetitus, ad amorem et appetitum animalem, intantum erraverunt, quod
posuerunt concupiscibilem non esse specialem vim, sed diffusam in
omnibus aliis viribus; et similiter caritatem indistinctam ab aliis
virtutibus.
Ad secundum dicendum, quod actus aliarum virtutum non attribuuntur
caritati quasi ipsa eos eliciat, sed quia ipsa eos imperat. Habet
autem specialem actum quem elicit, diligere Deum.
Ad tertium dicendum, quod non quodlibet bonum est objectum caritatis,
sed bonum divinum; et hoc etiam quamvis sit in omnibus bonis
aliqualiter, tamen habet specialem rationem, ut dictum est.
Ad quartum dicendum, quod praeceptum ad caritatem pertinens, non
comprehendit omnia alia praecepta sicut universale ad illa, sed per
quamdam reductionem, quia omnia praecepta ad illud ordinantur, sicut
etiam actus omnium aliarum virtutum ad actum caritatis, inquantum omnes
imperat. Unde ex hoc non ostenditur quod caritas sit generalis
virtus, sed quod est generalis motor omnium virtutum.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod caritas ad omnes alias virtutes
comparatur et ut motor et ut finis et ut forma. Quod autem motor sit
omnium aliarum virtutum, ex hoc patet, quia ipsum bonum, quod est
objectum caritatis sub ratione finis, est finis virtutum. In omnibus
autem potentiis vel artibus ordinatis ita accidit, quod ars vel
potentia quae est circa finem, ordinat aliarum actus ad finem
proprium; sicut militaris, quae est propter victoriam, ad quam omne
officium bellicum ordinatur, ordinat equestrem et navalem et omnia
hujusmodi in suum finem; et ideo dicitur caritas mater aliarum
virtutum, inquantum earum actus producit ex conceptione finis,
inquantum ipse finis habet se per modum seminis, cum sit principium in
operabilibus, ut dicit philosophus: et secundum hoc dicitur imperare
actus inferiorum virtutum, secundum quod facit eas operari propter
finem suum; et secundum hoc movet alias artes inferiores ad finem
suum; unde caritas etiam omnes alias virtutes ad suum finem movet, et
secundum hoc dicitur actus earum imperare. Hoc enim interest inter
elicere actum et imperare, quod habitus vel potentia elicit illum actum
quem producit circa objectum nullo mediante: sed imperat actum qui
producitur mediante potentia vel habitu inferiori circa objectum illius
potentiae. Sic ergo caritas est motor aliarum virtutum: similiter
etiam finis: quia hoc commune est in omnibus virtutibus, quod actus
ipsarum sunt proximi fines earum cum actus sit perfectio prima; et
minus completum ordinatur ad magis completum sicut ad finem. Finis
autem inferioris potentiae vel habitus ordinatur ad finem superioris,
sicut finis militaris ad finem civilis; unde actus omnium aliarum
virtutum ordinantur ad actum caritatis sicut ad finem; et propter hoc
dicitur caritas praecepti finis. Similiter etiam patet quod est forma
perficiens unamquamque virtutem in ratione virtutis. Inferior enim
potentia non habet perfectionem virtutis nisi secundum quod participat
perfectionem potentiae superioris; sicut habitus qui est in
irascibili, non habet rationem virtutis, ut dicitur in 4 Ethic.,
nisi inquantum intellectum et discretionem recipit a ratione, quam
perficit prudentia; et secundum hoc prudentia ponit modum et formam in
omnibus aliis virtutibus moralibus. Omnes autem aliae virtutes quae
sunt meritoriae vitae aeternae, secundum quod nunc loquimur de
virtutibus, sunt in potentiis voluntati subjectis: quia nullus actus
alicujus potentiae potest esse meritorius nisi inquantum habet aliquid
de voluntario: quod contingit ex hoc quod voluntas imperat et movet
actus aliarum potentiarum. Unde non potest esse quod aliquis habitus
existens in aliqua potentia animae habeat rationem virtutis loquendo de
virtutibus meritoriis, de quibus hic loquimur, nisi secundum hoc quod
in illa potentia participatur aliquid de perfectione voluntatis quam
caritas perficit; et ideo caritas est forma virtutum aliarum omnium,
sicut prudentia moralium. Et hic est unus modus quo caritas est forma
aliarum virtutum. Alii autem duo modi possunt accipi ex hoc quod ipsa
est motor et finis, inquantum movens ponit motum suum in instrumento,
et ea quae sunt ad finem, diriguntur ex ratione finis; et ita modus
caritatis participatur in aliis virtutibus, inquantum moventur a
caritate, et inquantum ordinantur in ipsam sicut in finem.
Ad primum ergo dicendum, quod caritas est forma exemplaris virtutum;
sed forma exemplaris est duplex. Una ad cujus repraesentationem
aliquid fit: et ad hanc non exigitur nisi similitudo tantum: sicut
dicimus res veras esse formas exemplares picturarum. Alio modo dicitur
forma exemplaris ad cujus similitudinem aliquid fit, et per cujus
participationem esse habet; sicut divina bonitas est forma exemplaris
omnis bonitatis, et divina sapientia omnis sapientiae; et talis forma
exemplaris non oportet quod sit unius speciei cum causatis: quia
participantia non semper participant per modum participati; et hoc modo
prudentia est forma aliarum virtutum moralium, inquantum sigillatio
quedam prudentiae in inferioribus viribus dat habitibus qui ibi sunt,
rationem virtutis. Et similiter est de caritate respectu omnium
aliarum virtutum.
Ad secundum dicendum, quod inferiores vires non perficiuntur
perfectione virtutis, nisi per participationem perfectionis a
superioribus. Cum autem superiora sint formalia respectu inferiorum,
quasi perfectiora; quod participatur a superioribus in inferioribus,
formale est. Unde ad perfectionem virtutis in aliqua potentia tot
formae exiguntur, quot superiora sunt respectu illius potentiae; sicut
ratio superior est quam concupiscibilis, quasi ordinans ipsam; et ideo
prudentia, quae est perfectio rationis, est forma temperantiae, quae
est virtus concupiscibilis. Similiter voluntas est superior ratione,
secundum quod actus rationis consideratur ut voluntarius et meritorius;
et ideo caritas est forma prudentiae et temperantiae. Similiter
essentia animae superior est voluntate, inquantum ab essentia et
voluntas et omnes vires animae fluunt. Et ideo gratia, quae est
perfectio essentiae animae, constituens ipsam in esse spirituali, est
forma et caritatis et prudentiae et temperantiae; nec caritas esset
virtus si esset sine gratia, sicut nec prudentia si esset sine
caritate, loquendo de virtutibus infusis ordinatis ad merendum: neque
temperantia sine caritate et prudentia. Quidam autem dicunt, quod
caritas et gratia sunt idem per essentiam. Sed de hoc dictum est in 2
Lib., dist. 26, art. 4, corp.
Ad tertium dicendum, quod ratio imponit modum omnibus viribus quae
sunt sub ipsa, et similiter voluntas omnibus viribus inferioribus ea.
Sed ideo non posuerunt philosophi virtutem nisi a prudentia formari,
quia in voluntate, prout est finis ultimi, et in essentia animae non
posuerunt aliquam perfectionem superadditam naturae; naturalis autem
perfectio constat quod in omnibus virtutibus participatur.
Ad quartum dicendum, quod forma exemplaris incidit in idem numero cum
agente et fine; sicut patet in Deo; non autem forma intrinseca.
Ad quintum dicendum, quod inferiora participant perfectiones
superiorum secundum modum suum: et ideo participationes determinantur
in participantibus ex capacitate et natura participantium. Et ideo
unaquaeque virtus quae est in inferiori potentia, habet quidem formam,
qua est virtus, ex participatione perfectionis superioris potentiae;
sed forma qua est haec virtus, habet ex natura propriae potentiae per
determinationem ad proprium objectum; et hanc formam et modum ponit
unaquaeque virtus circa suum actum; et iterum illam formam vel modum
quem habet ex superiori; sic temperantia in actu suo ponit modum
proprium et prudentiae et caritatis et gratiae.
Quaestiuncula 4
Ad quartum quaestionem dicendum, quod caritas nunquam potest esse
informis: et in hoc omnes concordant. Hoc autem contingit secundum
quosdam, ex hoc quod caritas nihil est aliud quam spiritus sanctus.
Sed hoc in 1 Lib., dist. 17, qu. 1, art. 1 et 2,
destructum est. Secundum alios vero caritas est idem quod gratia;
quod in Lib. 2, dist. 26, art. 4, reprobatum est. Et ideo
oportet alias rationes assignare. Potest autem hujusmodi ratio ex jam
dictis haberi duplex. Prima ratio accipitur ex effectu caritatis:
quia cum caritas sit amicitia quaedam, quae requirit convictum inter
amatos, non potest esse caritas, nisi sit participatio divinae vitae,
quae est per gratiam; ideo caritas sine gratia esse non potest.
Secunda ratio potest assignari ex hoc quod ipsa motor est omnium
virtutum et forma; unde omne peccatum caritatem tollit, inquantum
opponitur actui alicujus virtutis. Et quia gratia non potest tolli
nisi per peccatum, ideo caritas tollitur ablata gratia.
Ad primum ergo dicendum, quod fidei non opponitur omne peccatum, sed
omnis infidelitas; et ideo sicut per hoc quod homo errat in uno
articulo, tollitur habitus fidei, ut supra dictum est, dist. 23,
quaest. 3, art. 3, quaestiunc. 1, ita per hoc quod fit
quodcumque peccatum, quod caritati opponitur, tollitur totaliter
habitus caritatis; unde in caritate nihil manet informe, sicut in
aliis virtutibus.
Ad secundum dicendum, quod de dilectione quam aliquis scit se habere,
nescit utrum sit dilectio caritatis; unde sicut homo nescit habere
gratiam, ita nescit se habere caritatem.
Ad tertium dicendum, quod timor non requirit participationem divinae
vitae, sicut amor caritatis; et ideo non est simile de timore et
amore.
|
|
