|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod partes fortitudinis male
assignentur a Tullio. Assignat enim has partes, magnificentiam,
fidentiam, patientiam, perseverantiam. Magnificentia enim, ut dicit
philosophus, est idem liberalitati. Sed liberalitas ad justitiam
reducitur. Ergo et magnificentia.
2. Praeterea, fiducia ad spem pertinet. Sed materia fortitudinis
non est spei passio, sed timor et audacia, ut dicit philosophus.
Ergo pars fortitudinis non est fiducia.
3. Praeterea, philosophus reducit in idem mitem et abstinentem, qui
videtur idem quod patiens: quia abstinens est qui patitur et non
deducitur: mitis qui non patitur. Sed mansuetudo sive clementia
ponitur pars temperantiae. Ergo et patientia.
4. Praeterea, ad perseverantiam pertinere videtur immobiliter
operari. Sed hoc in omni virtute requiritur, ut dicit philosophus in
2 Ethic. Ergo perseverantia non debet poni pars fortitudinis.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. A Macrobio ponuntur septem partes fortitudinis,
scilicet magnanimitas, fiducia, securitas, magnificentia,
constantia, tolerantia, firmitas; et videtur quod male.
Magnanimitas enim est circa magnos honores qui inter bona computantur,
ut dicitur in 4 Ethicor.: fortitudo autem est circa audacias et
timores quae sunt magnorum malorum. Ergo magnanimitas non est
fortitudinis pars, cum sit circa oppositam materiam.
2. Praeterea, unum vitium non opponitur duabus virtutibus. Sed
timiditas opponitur securitati et fiduciae. Ergo non sunt duae
virtutes, sed una.
3. Praeterea, constantia mutabilitati opponitur: similiter etiam et
firmitas. Ergo non debent poni duae partes fortitudinis.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Philosophus ponit quinque modos adjunctos fortitudini
verae, scilicet civilem, militarem, illam quae ex furore vel
tristitia, illam quae procedit ex experientia, quae facit spem
vincendi propter frequenter vicisse, et illam quae procedit ex
ignorantia; et videtur quod male. Quia istae virtutes cardinales sunt
virtutes politicae. Sed genus additum speciei non contrahit in partem
speciei. Ergo civilis fortitudo non est pars fortitudinis.
2. Praeterea, militaris sub politica ordinatur, ut dicit
philosophus. Ergo non debet dividi militaris fortitudo contra
civilem.
3. Praeterea, ignorantia excusat a peccato propter hoc quod tollit
voluntarium. Sed voluntarium requiritur ad virtutem, sicut ad
peccatum. Ergo non debet poni aliqua pars virtutis per ignorantiam.
Quaestiuncula 4
1. Ulterius. Quidam philosophus Graecus ponit septem annexa
fortitudini, scilicet eupsychiam, leniam, magnanimitatem,
virilitatem, perseverantiam, magnificentiam, andragathiam; et
videtur quod male. Quia, ut ipse dicit, eupsychia dicitur robur
animae ad perficiendum opera ipsius. Hoc autem in omnibus virtutibus
requiritur. Ergo non est pars alicujus virtutis.
2. Praeterea, lenia secundum ipsum est habitus promptos tribuens ad
conari qualiter oportet, et sustinere quae ratio dicit. Sed
promptitudo idem videtur esse quod facilitas, quae relinquitur ex
quolibet habitu. Ergo lenia est magis genus virtutis quam species
alicujus virtutis.
3. Praeterea, ipse dicit, quod andragathia est viri virtus
adinventiva communicabilium operationum. Sed opera communicabilia sunt
materia justitiae. Ergo haec virtus non debet poni pars fortitudinis,
sed magis justitiae.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod partes quas Tullius
assignat, sunt partes potentiales, inquantum participant aliquid de
materia fortitudinis. Fortitudo enim, ut dicit philosophus, proprie
loquendo est circa pericula mortis, et maxime quae in bellicis est,
quia in illis est maxime difficultas. Unde fortitudo, secundum
Graecum praedictum, virtus est irascibilis non facile
obstupefactibilis a timoribus qui sunt circa mortem, circa quae habet
duos actus, scilicet aggredi, et sustinere sine stupore; et hoc est
ejus magis proprium, ut ipse dicit. Et quamvis principaliter fortis
sit circa ista, tamen in omnibus aliis periculis et arduis etiam bene
se habet et in aggrediendo et in sustinendo. Et ideo omnes virtutes in
quibus consistit difficultas ex aggressione alicujus ardui, vel ex
sustinentia difficilis, aliquid de fortitudinis modo participant, et
ad ipsam reducuntur sicut partes potentiales, eo quod non est tanta
difficultas in aliis sicut in illis periculis circa quae est fortitudo.
Arduum autem in cujus aggressione consistit difficultas, est ad
aliquod magnum opus faciendum; et sic est magnificentia, quae secundum
ipsum, est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quaedam et
splendidissima proportione cognitio, vel cogitatio atque ministratio.
Aut est ad aliquod bonum magnum consequendum, et sic est fidentia,
quae est certa spes perducendi ad finem rem inchoatam, vel magis
consequendi rem speratam; et secundum hanc acceptionem credo quod
magnanimitas est idem quod fidentia. Id vero quod facit difficultatem
in sustinendo, vel est bonum laboriosum, et circa hoc est
perseverantia, quae est in ratione bene considerata stabilis et
perpetua permansio, et praecipue ut quis a ratione recta propter
tristitiam, quae in laboribus accidit, non recedat: quia sicut
continentia facit invictum a delectationibus, ita perseverantia a
tristitiis, ut dicitur 7 Ethic. Vel est malum nocivum, et sic est
patientia, quae secundum Tullium est honestatis aut utilitatis causa
rerum arduarum et terribilium voluntaria ac diuturna perpessio.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis magnificentia communicet cum
liberalitate in materia, quia magna facta magnis sumptibus fiunt,
tamen communicat cum fortitudine in modo.
Ad secundum dicendum, quod quamvis fortitudo non sit circa spem sicut
circa materiam, sed magis magnanimitas; tamen habet spem
concomitantem: quia fortis optimae spei est circa materiam suam. Unde
fidentia et aliae supradictae partes in fortitudine etiam secundum quod
est specialis virtus, inveniuntur quantum ad id quod est difficillimum
in eis, ut quaedam conditiones fortis; et sic etiam possent dici
aliquo modo partes quasi integrales fortitudinis.
Ad tertium dicendum, quod malum nocivum tres passiones natum est
generare: scilicet timorem, tristitiam, et iram. Unde tres virtutes
faciunt sustinere hujusmodi nociva. Fortitudo, ut homo non
perturbetur per timorem; patientia, ut non perturbetur per tristitiam
immoderatam; et similiter perseverantia, quae facit ut propter
tristitiam homo a rationis operibus non discedat, sicut patientia non
permittit propter tristitiam discedere ab ab aequanimitate mentis.
Unde secundum Gregorium: vera patientia est mala aliena, idest ab
aliis illata, aequanimiter perpeti. Mansuetudo autem facit ut homo
non perturbetur per iram; unde abstinens, de quo loquitur philosophus
in 4 Topic., non est idem quod patiens, sed se habet ad fortem et
mitem, similiter et ad patientem, sicut continens ad temperatum.
Unde non oportet, si mansuetudo reducitur ad temperantiam, quod et
patientia: quia passio tristitiae est ex victoria nociva sicut et
timor; et ideo difficultas in patientia et fortitudine est etiam in non
vinci a nocivis. Unde patientia participat modum fortitudinis; sed
ira est ad victoriam contra nocivum; unde difficilius est in
refrenando: propter quod mansuetudo participat modum temperantiae.
Ad quartum dicendum, quod perseverantia uno modo dicit continuationem
virtutis, et sic est actus omnium virtutum; alio modo dicit propositum
persistendi, et sic est specialis virtus: quia habet specialem
rationem objecti, scilicet laboriosum opus, prout natum est tristitiam
inferre.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem de partibus quas Macrobius ponit, dicendum,
quod sunt ejusdem rationis cum partibus quas ponit Tullius, nisi quod
duas harum dividit in duas species, scilicet fidentiam, quam ponit
Tullius, dividit in magnanimitatem, quae est in sperando magna
consequenda, ut magnos honores, et fiduciam, quae est in consequendis
honoribus mediocribus, ac hujusmodi; quam philosophus innominatam
dicit. Item perseverantiam dividit in firmitatem, quae facit
permanentiam in opere, et constantiam, quae facit permanentiam in
proposito animi. Et addit etiam unam, scilicet securitatem, quae
timori opponitur; unde propinquius se habet ad veram fortitudinem; sed
tamen differt a fortitudine, quia reprimit timorem non solum circa
maxima terribilia quemadmodum fortitudo, sed etiam circa quaecumque.
Tolerantia vero est idem quod patientia: magnificentiam autem proprio
nomine ponit.
Ad primum ergo dicendum, quod magnanimitas, quamvis non conveniat in
materia cum fortitudine, convenit tamen in modo, ut dictum est.
Ad secundum dicendum, quod timiditas opponitur securitati, non autem
fiduciae, sed magis desperatio.
Ad tertium dicendum, quod constantia opponitur mutabilitati in facto
aliquo.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem de partibus quas philosophus ponit in 3
Ethic., sciendum, quod sunt etiam partes potentiales, aliter tamen
quam praedictae: praedictae enim partes a fortitudine deficiunt quantum
ad difficultatem materiae: sed illae quas philosophus ponit, quantum
ad rectitudinem motivi; et ideo non sunt virtutes, sed participant
aliquid de virtute fortitudinis. Motivum autem ad actum fortitudinis
potest esse triplex. Uno modo intentio boni vel honesti; et sic
fortitudinis virtus est vel alicujus temporalis boni vel honoris, vel
alicujus hujusmodi; et sic deficit a ratione virtutis, et est
fortitudo quam nominat politicam. Alio modo ex hoc quod removetur
faciens difficultatem in actu fortitudinis, scilicet magnitudo
periculi; et hoc quidem removetur per ignorantiam, et sic est ultimus
modus; et per spem vincendi, quae potest ex duobus consurgere; vel ex
arte sive exercitio; et sic est militaris fortitudo; vel experientia
victoriae, sicut illi qui alias talia pericula evaserunt, et sic est
penultimus modus. Tertio modo ex passione furoris, vel tristitiae
illatae, vel etiam timoris, vel desperationis; et sic est tertius
modus.
Ad primum ergo dicendum, quod fortitudo politica dicitur ex motivo,
quia scilicet aliquod bonum quod a civitatibus praestari fortibus
solet, ad actum fortitudinis movet. Sic autem non dicuntur politicae
virtutes cardinales, sed inquantum in vita civili perficiunt.
Ad secundum dicendum, quod militaris fortitudo dicitur, quia eam
consueverunt habere milites, qui habent exercitium et artem bellandi;
unde aequivocatur in militari et politica.
Ad tertium dicendum, quod non est ignorantia de periculo omnino, sed
de quantitate periculi; et ideo non tollit totaliter rationem
fortitudinis, sed diminuit aliquid de laude ejus.
Quaestiuncula 4
Ad quartam quaestionem de partibus quas alius philosophus Graecus
ponit, sciendum, quod sunt fere eaedem cum illis quas ponit
Macrobius: magnanimitatem enim et magnificentiam et perseverantiam
proprio nomine ponit, et eas sic definit: magnanimitas est habitus
plus faciens communiter accidente pravis et studiosis. Magnanimus enim
non est contentus vitare prava et facere bona secundum quod communiter
sufficit, nisi excellentius faciat hoc; et ideo dicitur in 4
Ethic., quod operatur magnum in omnibus virtutibus. Magnificentia
vero est habitus superferens habentes ipsum, et elatione adimplens,
inquantum scilicet effert propositum ejus ad aliqua sumptuosa et magna
facienda. Perseverantia vero est scientia vel habitus eorum quibus
immanendum, idest bonorum, et non immanendum, idest malorum, vel
neutrorum, idest indifferentium. Eupsychia autem, quae secundum
ipsum est robur animae ad perficiendum opera ipsius, videtur idem esse
quod constantia, et praecipue in spiritualibus, quae sunt opera
animae. Lenia autem, quae secundum philosophum est habitus promptos
tribuens ad tolerare et sustinere quae ratio dicit, videtur idem quod
patientia. Virilitas autem videtur idem quod fiducia, quam diximus
differre a magnanimitate in hoc quod est communium bonorum, vel
hujusmodi, cum magnanimitas sit magnorum, et quae sunt ultra
necessitatem virtutis. Virilitas autem secundum ipsum est habitus per
se sufficiens in his quae sunt secundum virtutem, et de necessitate
virtutis; et sic differt virilitas a magnanimitate. Item ponit
andragathiam, quae est virtus adinventiva communicabilium operum
communiter, scilicet juxta magnificentiam, quae tendit ad magna in
communitatibus facienda; et in hoc differt a Macrobio, qui hanc
definitionem non ponit propter hoc quod videtur esse idem liberalitati,
nisi quod intantum differat quod liberalitas respicit bonum singulare,
sed andragathia bonum commune. Unde magis accedit ad magnificentiam:
quia ea quae indigent magnis sumptibus, maxime sunt ea quae ad
communitatem pertinent. Sed dictus philosophus omittit securitatem,
quam Macrobius ponit: quia securitas videtur intrinseca fortitudini,
ut dictum est.
Ad primum ergo dicendum, quod, sicut dictum est supra de
perseverantia, quod potest esse specialis virtus, inquantum respicit
specialem rationem objecti, quamvis forte illa ratio possit inveniri in
actibus diversarum aut omnium virtutum, sicut esse de magno quod
respicit magnanimitas; ita etiam est dicendum de constantia et
eupsychia, quod idem est.
Ad secundum dicendum, quod promptitudo illa intelligitur, ut homo
propter difficultatem terribilium non turbetur, quod ad patientiam
pertinet; unde sicut patientia specialis virtus est, ita et lenia,
quae idem est.
Ad tertium dicendum, quod quamvis communicet cum justitia quantum ad
materiam, convenit tamen cum fortitudine quantum ad modum, sicut et
magnificentia.
|
|
