|
Quaestiuncula 1
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod Damascenus
inconvenienter timorem definiat, dicens: timor est desiderium secundum
systolem movens. Desiderium enim ad concupiscibilem pertinet; timor
autem est in irascibili. Ergo timor non est desiderium.
2. Praeterea, desiderium est respectu boni. Sed objectum timoris
est malum; unde philosophus dicit in 3 Ethic., quod timor est
expectatio mali. Ergo timor non est desiderium.
3. Praeterea, desiderium ad persecutionem pertinet. Sed timor est
fuga mali, ut dicit Glossa, Joan. 10. Ergo timor non est
desiderium.
4. Praeterea, secundum systolem movere, est movere secundum
contractionem. Sed tractio cum sit motus corporalis cordis, non est
in omnibus in quibus est timor scilicet in Angelis. Ergo male definit
timorem.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod Magister hic male distinguat timoris
partes. Quia secundum philosophum, si unum oppositorum dicitur
multipliciter, et reliquum. Sed timor et spes sunt opposita. Cum
igitur spes non dicatur multipliciter, nec timor distingui debet.
2. Praeterea, passiones et actus et habitus diversificantur secundum
objecta. Sed idem est objectum timoris mundani, servilis, et
initialis, scilicet poena. Ergo videtur quod non debeant ad invicem
distingui.
3. Praeterea, perfectum et imperfectum circa amorem non
diversificant caritatem. Sed timor initialis et castus non differunt
nisi secundum perfectum et imperfectum. Ergo non debent distingui ad
invicem.
4. Sed contra, videtur quod debuerit plures partes timoris
assignare. Timor enim ex concupiscentiis causatur. Sed
concupiscentia carnis contra concupiscentiam oculorum, quae est
concupiscentia mundi, dividitur 1 Joan. 22. Ergo mundanus
timor, quo timemus mundi bona perdere, debet distingui contra timorem
carnis quo timemus carnis pericula pati.
5. Praeterea, Magister ponit in fine lectionis timorem quemdam
naturalem, qui differt, secundum ipsum, ab omnibus aliis. Ergo
videtur quod insufficienter assignet tantum quatuor timores.
6. Praeterea, Damascenus 2 Lib., assignat plures differentias,
scilicet segnitiem, erubescentiam, verecundiam, admirationem,
stuporem, agoniam. Ergo videtur quod haec divisio quae hic ponitur,
sit insufficiens.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod timor non debeat inter dona computari.
Timor enim ponitur una de quatuor principalibus passionibus. Sed
nulla aliarum ponitur donum, immo spes ponitur virtus, gaudium ponitur
fructus, dolor ponitur pars poenitentiae, scilicet contritio. Ergo
nec timor similiter debet poni donum.
2. Praeterea, dona dantur nobis in adjutorium humanae infirmitatis.
Sed ipse timor infirmitatem importat. Ergo non debet dici donum.
3. Praeterea, Augustinus dicit: timor est amor fugiens quod ei
adversatur. Sed amor non est donum, immo virtus. Ergo nec timor
donum debet poni.
1. Sed contra est quod dicitur Isai. 11, ubi timor inter alia
dona sancti spiritus nominatur.
2. Praeterea, illud quod est principium salutis, non est a nobis,
sed donum Dei est, ut dicit Augustinus. Sed timor est principium
salutis; Isai. 26, 17: a timore tuo, domine, concepimus
spiritum salutis. Ergo timor est donum spiritus sancti.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum, quod definitio data, secundum Damascenum,
convenit omni timori. Sed quia nomina passionum a passionibus
sensitivae partis ad operationes superioris partis transferuntur, ut
supra dictum est, ideo videamus primo qualiter dicta definitio competat
timori qui est passio sensitivae partis. Quaelibet autem illarum
passionum pertinet ad appetitivam partem, sed inter eas est
differentia, secundum Avicennam in 6 de naturalibus, quia
dispositiones cordis in quibusdam passionibus sunt quasi activae, in
quibusdam quasi passivae. Dispositio autem cordis activa est vel
secundum perfectionem cordis in seipso, sicut est amplitudo et
dilatatio cordis, quae est in gaudio; vel secundum etiam perfectionem
cordis ad aliquid agendum vel patiendum vel obtinendum, sicut est
fortitudo cordis, quae requiritur in audacia et spe. Dispositio autem
passiva cordis per oppositum est, vel secundum defectum ipsius in
seipso, quae dicitur coangustatio, quae requiritur in tristitia; vel
secundum defectum ipsius per comparationem ad aliquid agendum, quae
dicitur debilitas cordis, quae requiritur in timore et desperatione.
Contractio autem significat motum alicujus ab alio, a quo retrahitur
in seipsum, ubi quodammodo congregatur; et ideo importat dispositionem
cordis quae est debilitas, per quam aliquas ab alio deficit, in seipso
consistens. Sic igitur patet intellectus definitionis Damasceni:
quia dixit desiderium ad significandum genus timoris, qui est actio,
vel motus appetitus. Quod autem dixit, secundum systolem movens,
differentiam propriam assignavit, quae a causa materiali ejus sumitur.
Et per hanc similitudinem dicitur etiam timor in spiritualibus, dum
motus voluntatis ab aliquo resilit, et in seipso consistit.
Ad primum igitur dicendum, quod desiderium ponitur ibi large pro
appetitu, qui communis est irascibili et concupiscibili.
Et per hoc patet solutio ad secundum.
Ad tertium dicendum, quod etiam in fuga est appetitus fugiendi, qui
hic desiderium dicitur.
Ad quartum dicendum, quod in spiritualibus est contractio per
similitudinem, ut dictum est in corp. art.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod timor hic distinguitur secundum
ordinem timentis ad Deum, cui per unum timorem magis appropinquat vel
distat, quam per alium. Cum enim timor in fuga mali consistat; malum
autem est poenae et culpae; erit timor quidam qui consistit in fuga
mali culpae tantum, per quam homo a Deo separatur, scilicet timor
castus vel filialis; alius autem qui consistit in fuga mali poenae.
Poena autem est duplex. Una pro cujus vitatione peccatum quandoque
committitur, sicut sunt temporales poenae; et hanc poenam refugit
timor mundanus vel humanus. Alia est pro cujus vitatione nunquam fit
peccatum, sed magis vitatur, sicut poena quae erit post hanc vitam;
et hanc poenam fugit timor servilis. Alius autem timor est qui fugit
utrumque malum, poenae scilicet et culpae, scilicet initialis, qui
habet oculum ad utrumque; et ideo est medius inter servilem et castum.
Ad primum igitur dicendum, quod malum contingit multifariam; bonum
autem uno modo, secundum Dionysium, et philosophum; et ideo spes
quae respicit bonum, non ita dividitur sicut timor qui respicit malum.
Ad secundum dicendum, quod non eadem poena est quam respicit timor
mundanus et servilis, ut ex dictis patet. Servilis vero et initialis
eamdem poenam respiciunt; sed servilis tamquam principale objectum,
initialis autem non, sed magis malum culpae; unde magis se tenet cum
casto timore quam cum servili.
Ad tertium dicendum, quod timor initialis distinguitur a casto, non
secundum quod imperfecte se habet ad id quod perfecte se habet castus
timor; sed quia se habet etiam ad aliud objectum, quamvis ex
consequenti, ut dictum est.
Ad quartum dicendum, quod timor mundanus secundum speciem naturae ab
humano distinguitur; sed in eodem gradu ponuntur secundum
propinquitatem ad meritum et demeritum, secundum quod hic timores
distinguuntur.
Ad quintum dicendum, quod natura salvatur etiam in merito et
demerito; et ideo timor naturalis non ponit aliquem gradum distantiae
vel propinquitatis ad meritum vel demeritum; et propter hoc de ipso non
facit mentionem in divisione prima.
Ad sextum dicendum, quod illae partes timoris assignantur secundum
objecta. Sic autem non intendit hic dividere timorem, sed sicut
dictum est in corp.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod timor mundanus et humanus, cum
sint inordinati, non possunt esse donum spiritus sancti; sed sunt vel
passiones vel electiones similes passionibus, aut etiam habitus,
secundum quod habitus nomine operationis vel passionis nominantur.
Similiter etiam timor servilis non pertingit ad perfectionem doni,
sicut nec fides informis ad perfectam rationem virtutis. In omni enim
virtute hoc est commune, secundum philosophum, quod virtuosus operatur
boni gratia, vel propter turpis vitationem. Timor autem servilis
operatur bonum non propter fugam turpis, sed propter fugam tristis;
unde deficit a perfectione virtutis, et multo amplius a perfectione
doni, quod est virtute perfectius. Timor autem castus, et initialis
secundum quod participat timorem castum, habet rationem doni: cujus
ratio est, quod altiori mensura suos actus modificat quam fit mensura
humana. Mensura enim humanorum operum est rationis bonum; unde
virtuosus abstinet a malis, fugiens et timens inconveniens rationis,
quod est turpe; et iste timor est annexus cuilibet virtuti. Sed timor
qui est donum, facit abstinere a malis propter fugam inconvenientis,
quod est in separatione a Deo; et ideo ipsum Deum habet pro mensura
suae operationis. Et quia modus a mensura causatur, ideo operatur
supra humanum modum, et propter hoc est donum.
Ad primum igitur dicendum, quod timor secundum quod est passio, non
est donum, sed secundum quod est habitus quidam a Deo infusus.
Similiter etiam neque spes secundum quod est passio, est virtus, sed
secundum quod est habitus quidam perficiens ad actum similem passioni,
quae est spes. Dolor autem qui est passio sensitivae partis, non est
pars poenitentiae, quamvis etiam talis possit esse poenitentiae
adjuncta; sed dolor in rationali parte consistens, qui est operatio
magis quam passio. Gaudium etiam quod est in parte sensitiva animae
non est fructus; sed quod est in ratione, non potest dici passio,
proprie loquendo, quamvis aliquid habeat de similitudine passionis.
Ad secundum dicendum, quod timor eorum quae sunt sub homine, ad
infirmitatem hominis pertinet; sed timor Dei, qui est supra hominem,
non est infirmitatis, sed maximae perfectionis in ipso: quia in hoc
ipso inferius perfectissimum est quod suo superiori maxime subditur.
Ad tertium dicendum, quod timor Dei est amor, non essentialiter
loquendo, sed per causam: quia amor est causa timoris.
|
|
