|
Quaestiuncula 1
1. Ad quintum sic proceditur. Videtur quod inconveniens fuerit
sabbati observationem praecipere. Sabbatum enim est septima pars
temporis totius vitae hominis. Sed valde irrationabile videtur quod
homo septimam partem vitae suae in otio amittat, sicut Seneca dicit
deridens caeremonias Judaeorum, sicut Augustinus narrat in Lib. de
Civ. Dei. Ergo irrationabile fuit sabbati observantiam praecipere.
2. Praeterea, quanto exercitatio alicujus rei magis discontinuatur,
tanto homo in illa re minus proficit. Sed sabbati observantia
instituta fuit ad vacandum divinis. Multo autem continuatius esset
exercitium divinorum, si ei cujuslibet diei una hora saltem
deputaretur. Ergo videtur quod ad majorem profectum hoc fuisset quam
diem septimam observare.
3. Praeterea, ab operibus virtutis nullo tempore vacandum est. Sed
opera servilia sunt materia virtutis. Ergo non debuit praecipi ut die
sabbati a servilibus operibus abstineretur.
1. Sed contra, ad legislatorem pertinet omnes humanos actus
moderare. Sed cum impossibile sit semper agere, ut philosophus in
Lib. de Somn. et Vigil. dicit; ad moderationem humanorum actuum
pertinet ut aliquod tempus quieti deputetur. Ergo conveniens fuit ut
legislator hoc institueret.
2. Praeterea, hominibus spirituali vita viventibus maxima cura
adhibenda est ut Dei omnipotentiam et providentiam cognoscant. Sed
lex Moysi data est ad instruendam vitam spiritualem. Ergo praecipue
hoc lege illa debuit praecipi, quod ad Dei omnipotentiam et
providentiam credendam homines assuefaceret. Hoc autem est observatio
sabbati, quae in memoriam reducit, ut Rabbi Moyses dicit,
principium mundi, cujus factura septima die consummata est: qua
supposita, cunctis etiam simplicibus evidens est Deum omnipotentem
esse, et ex providentia, non ex necessitate agere. Ergo conveniens
fuit ut observatio sabbati lege statueretur.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod praeceptum de sabbato observando fuerit
morale simpliciter. Ea enim quae in unam divisionem veniunt, unius
rationis esse videntur. Sed praeceptum de sabbato observando
condividitur aliis praeceptis Decalogi; quae sunt praecepta moralia
legis naturae. Ergo praeceptum de sabbato est morale.
2. Praeterea, super illud Luc. 13, sex dies sunt in quibus
operari licet, dicit Glossa: lex in sabbato non hominem curare, sed
servilia opera facere, idest peccatis gravari, prohibet. Sed vacare
a peccato est morale praeceptum. Ergo et praeceptum de sabbato
observando.
3. Praeterea, illud quod habet rationem moralem, videtur esse
morale praeceptum. Sed observatio sabbati est hujusmodi, quod patet
ex causa quam assignat Damascenus Lib. 4: vacationis, inquit,
gratia quae est ad Deum, et ut particulam vitae Deo tribuant et
requiescant servus et subjugale, sabbati observantia excogitata est.
Ergo praeceptum de sabbato observando est morale.
1. Sed contra, praecepta quae sunt data in signum, non sunt
moralia, sed caeremonialia. Sed praeceptum de sabbato est hujusmodi,
ut patet Exod. 31, 13: videte ut sabbatum meum custodiatis,
quia signum est inter me et vos. Ergo praeceptum de sabbato est
caeremoniale.
2. Praeterea, Levit. 26 dicit Glossa: mandatum sabbati quamvis
in decem mandatis numeratum sit, non tamen ex eis est. Videtur ergo
quod sit caeremoniale, et non morale.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod non debuerit cessare tempore gratiae.
Thurificatio enim, ut dicunt sancti et magistri, non cessavit: quia
significat illud quod semper faciendum est, scilicet devotionem
orationis. Sed observatio sabbati significat requiem in Deo, ut
Augustinus dicit, super Exod. cap. 31, quae quidem semper
facienda est. Ergo non debuit tempore gratiae cessare.
2. Praeterea, observatio sabbati ad maximam perfectionem ordinabat,
scilicet ad vacandum divinae contemplationi. Sed status gratiae est
perfectior statu legis. Ergo etiam magis debet observari in hoc statu
quam in illo.
3. Si dicas, quod observatur, sed mutata die, scilicet dominica;
contra. Magis est in reverentia habendum quod ad divinitatem pertinet
quam quod ad humanitatem. Sed ratio observandi sabbatum fuit mysterium
divinae quietis. Ergo non fuit observatio sabbati commutanda in
observationem dominicae propter mysterium resurrectionis, quod Christo
secundum humanam naturam competit.
4. Praeterea, tempore gratiae tenemur perfectius Deo vacare quam
tempore legis. Sed tempore legis a multis abstinebatur quae nunc in
die dominico licite fiunt: non enim erat licitum cibos coquere, nec
itinerare. Ergo observatio sabbati non est mutata in dominicam: ergo
adhuc debet observatio sabbati remanere.
1. Sed contra, Exod. 31, 15: septima dies erit sabbatum,
idest requies: Glossa: alia praecepta servanda in novo testamento ad
litteram non dubitamus; illud autem de sabbato, velatum et in mysterio
praeceptum fuit, ut hodie a nobis non servetur, sed solum signatum
intueamur.
2. Praeterea, Damascenus dicit quod sabbati observatio excogitata
fuit parvulis, et sub elementis mundi servientibus. Sed a tali
servitio liberati sumus per adventum Christi. Ergo et sabbati
observatio cessavit.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod sicut praeceptum de
sacrificiis habuit aliquam causam moralem non simpliciter, sed secundum
congruentiam illorum quibus lex dabatur, qui ad idolatriam proni
erant, ut Deo offerrent quod alias idolis obtulissent; et aliam
causam mysticam, scilicet ad significandum sacrificium passionis
Christi: ita et praeceptum de observatione sabbati habuit aliquam
causam moralem ex conditione eorum quibus lex dabatur, qui propter
avaritiam eis inditam intantum se et sibi subditos operibus servilibus
occupassent quod omnino mens eorum a divinis subtraheretur: et hanc
causam tangit Damascenus. Similiter etiam quia ad errores gentium
proni erant, indicta est eis observatio sabbati, ut creationem mundi
semper prae oculis haberent, et sic Deum recognoscerent et timerent:
quam causam tangit Rabbi Moyses. Habuit nihilominus et causam
mysticam triplicem. Unam allegoricam, ad significandum quietem
Christi in sepulcro. Aliam moralem, ad significandum requiem humanae
mentis a peccatis, et ab omnibus aliis rebus, in quibus requiem non
invenit, nisi in Deo, in quo solo est quies. Tertiam anagogicam,
ad significandum aeternam requiem qua sancti in gloria quiescent. Et
ideo conveniens fuit institutio sabbati pro tempore illo.
Ad primum ergo dicendum, quod sabbati tempus non amittitur, si hoc in
sabbato fiat ad quod deputatum est, scilicet divinorum contemplatio.
Sed quia Judaei omissis divinis in sabbatis magis inutilibus rebus
vacabant, ideo eos Seneca derisit, ut dicitur Thren. 1, 7:
viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus.
Ad secundum dicendum, quod labor non solum impedit contemplationis
actus dum exercetur, sed etiam postquam transiit, dum remanent ex
labore membra fessa, et mens distracta. Unde convenientius fuit ut
unus dies integer divinis deputaretur quam in singulis diebus aliquae
horae.
Ad tertium dicendum, quod quandoque actus unius virtutis
intermittendus est propter actum excellentioris virtutis; sicut opera
aliarum virtutum aliquando propter opus justitiae intermittuntur, ut
dicit Tullius in 1 de Offic. Virtutes autem omnes contemplativae
sunt digniores virtutibus activis, quarum materia esse possunt servilia
opera. Unde non est inconveniens quod opus servile intermittatur ad
tempus, ut contemplationi vacetur.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod praeceptum de sabbato
observando, quantum ad aliquid morale est, et quantum ad aliquid
caeremoniale, et quantum ad aliquid potest etiam dici judiciale.
Secundum enim illud ejus quod naturalis ratio dictat, praeceptum
morale est, ut scilicet aliquo tempore homo contemplationi vacet. Sed
taxatio temporis in qua vacandum sit, non est de dictamine naturalis
legis, et ideo est morale praeceptum. Sed secundum quod habet pro
causa significationem, sic est caeremoniale. Secundum autem quod
habet pro causa conditionem illius populi, cui subveniendum erat per
hoc praeceptum, judiciale est.
Ad primum ergo dicendum, quod connumeratur aliis praeceptis Decalogi
quantum ad id quod habet de ratione moralis praecepti.
Ad secundum dicendum, quod opera servilia mystice intelliguntur
peccata; sed ad litteram opera servilia dicuntur ad quorum exercitium
servos deputatos habemus, in quibus debent artes mechanicae dirigere,
quae contra liberales dividuntur.
Ad tertium dicendum, quod causae illae non sunt morales nisi
considerata conditione illius populi cui lex dabatur. Unde ex hoc
magis potest concludi quod sit judiciale praeceptum quam morale.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod sabbati observatio quantum ad
illud quod de lege naturali habebat, prout morale praeceptum est,
tempore gratiae non cessavit, immo perfectius implendum est, sicut et
alia moralia praecepta; et ideo apostolus, 1 Corinth. 7, dat
consilium de virginibus, ut extra solicitudinem existentes, semper
quae Dei sunt, cogitent. Sed taxatio diei vel temporis, quae ad
legem moralem non pertinebat, veniente statu gratiae cessavit, sicut
et alia legalia.
Ad primum ergo dicendum, quod observatio sabbati, inquantum
caeremonialis est, signat principaliter requiem Christi in sepulcro,
et per consequens quietem quam habemus per ipsum, consepulti cum eo per
Baptismum in mortem; Rom. 6. Unde veniente veritate, figura
cessavit. Et non est simile de thurificatione, quae principaliter non
est signum futuri, sed ejus quod semper esse debet.
Ad secundum dicendum, quod quia perfectius in nova lege debemus Deo
vacare, ideo non fuit taxandum tempus illis quibus injungitur, ut sine
intermissione orent.
Ad tertium dicendum, quod observatio dominicae non obligat ex
praecepto Decalogi nisi quantum ad hoc quod est de dictamine legis
naturae: taxatio enim illius diei est ex institutione Ecclesiae
volentis resurrectionem Christi, cui nostram vitam conformare
debemus, in jugi memoria esse. Quamvis autem resurrectio Christi ei
secundum humanitatem conveniat, tamen opus divinitatis est, quae eum a
mortuis suscitavit. Unde non in minori reverentia est habenda quam
requies artificis, et consummatio conditoris facta in die sabbati;
immo amplius, secundum quod opus conditionis opere reparationis
perficitur.
Ad quartum dicendum, quod in die dominica tenemur vacare ex
constitutione Ecclesiae ab operibus quae nos impedire possent a cultu
divino, qui indicitur in tali die exercendus, nisi ex causa per eum
qui habet auctoritatem, in aliquo dispensetur. Neque oportet quod ab
omnibus in die dominica cessemus a quibus in die sabbati cessabant:
quia antiquorum cessatio ab omnibus operibus servilibus in
significationem erat, non autem nostra cessatio.
|
|
