|
Quaestiuncula 1
1. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod juramentum incautum sit
obligatorium. Juramentum enim incautum dicitur quod vergit in exitum
malum vel minus bonum. Sed tale fuit juramentum quod Josue
Gabaonitis exhibuit, quod contra praeceptum Dei fuit, quo
praeceperat ne cum gentibus foedus inirent; et tamen observavit illud
juramentum, reputans se obligatum. Ergo juramentum incautum est
obligatorium.
2. Praeterea, esto quod aliquis juret nunquam se intraturum
religionem: illud juramentum incautum reputatur; et tamen videtur quod
sit obligatorium, quia sine peccato potest religionem non ingredi: si
autem intret, perjurium incurrit. Quilibet autem obligatur ad hoc ut
bonum illud dimittat quod sine peccato fieri non potest. Ergo
juramentum incautum videtur obligatorium.
3. Praeterea, si aliquis juret se nunquam praelationem recipere,
hoc juramentum similiter reputatur incautum, eo quod impeditur utilitas
communis; et tamen, ut videtur, obligat ad sui observationem: quia
si etiam non jurasset, laudabile est ut praelationem quis fugiat.
Ergo juramentum incautum est obligatorium.
1. Sed contra, sicut Bernardus dicit, quod pro caritate institutum
est, contra caritatem non militat. Sed juramentum pro caritate
institutum est. Cum ergo per juramentum incautum caritas impugnetur,
quia est de aliquo malo faciendo, vel de aliquo bono omittendo,
videtur quod tale juramentum non sit obligatorium.
2. Praeterea, nihil attingit propriam virtutem nisi quando perfectum
est, ut dicitur 7 Phys. Sed virtus juramenti est obligare. Cum
ergo juramentum perficiatur tribus comitibus, videtur quod juramentum,
ubi tres comites non occurrunt, non sit obligatorium. Sed in omni
juramento incauto deest justitia, si illicitum sit quod juratur, vel
judicium, si per hoc aliquod bonum impediatur. Ergo juramentum
incautum non est obligatorium.
Quaestiuncula 2
1. Ulterius. Videtur quod juramentum coactum non sit obligatorium.
Nullus enim potest ad aliquod speciale obligari, nisi seipsum
obliget. Sed nullus dicitur aliquid facere nisi quod volens facit.
Cum ergo juramentum coactum voluntatem jurantis excludat, videtur quod
tale juramentum non sit obligatorium.
2. Praeterea, major est obligatio matrimonii quam juramenti: quia
si aliquis juravit se nunquam matrimonium initurum, et postea
matrimonium consummaverit, tenetur in matrimonio perseverare. Sed
coactio contractum impedit matrimonium. Ergo etiam impedit
obligationem juramenti.
3. Praeterea, juramentum non obligat nisi in hac necessitate ut
peccatum evitetur. Sed coactio excludit reatum peccati; unde Lucia
dixit: si invitam me violare feceris, castitas mihi duplicabitur ad
coronam. Ergo etiam obligationem juramenti tollit.
1. Sed contra est auctoritas Augustini, qui respondit ex consilio
b. Ambrosii cuidam, qui coactus juraverat quamdam ducere uxorem,
quod matrimonium teneret. Ergo videtur quod coactum juramentum sit
obligatorium.
2. Praeterea, juramentum cui non deest aliquis suorum comitum, est
obligatorium. Sed coactio non tollit aliquem comitem juramenti. Ergo
non aufert obligationem a juramento.
Quaestiuncula 3
1. Ulterius. Videtur quod juramentum non obliget secundum
intentionem recipientis. Nullus enim debet ad ignotum obligari. Sed
intentio juramentum recipientis est mihi ignota. Ergo juramentum meum
non obligat me secundum intentionem illius.
2. Praeterea, juramentum exhibetur ad confirmationem sermonis
jurantis. Sed intentio jurantis propinquior est sermoni suo quam
intentio alterius. Ergo magis obligat secundum intentionem jurantis
quam recipientis.
3. Praeterea, ad obligationem juramenti voluntas jurantis
requiritur, qui seipsum obligat. Sed si desit ei intentio obligandi
se secundum intentionem recipientis, non est ibi voluntas
obligationis. Ergo juramentum illud non erit obligatorium secundum
intentionem recipientis.
1. Sed contra, juramentum institutum est ut per ipsum fiat fides de
sermonibus jurantis recipienti. Sed hoc non esset nisi secundum suum
intellectum juramentum accipiendum esset. Ergo juramentum obligat
secundum intentionem recipientis.
2. Praeterea, fraus et dolus nemini debet patrocinari. Hoc autem
accideret, si aliquis dolose jurans secundum suam intentionem tantum
obligaretur. Ergo obligatur secundum intentionem recipientis.
Quaestiuncula 1
Respondeo dicendum ad primam quaestionem, quod duplex est juramentum:
unum assertorium, et aliud promissorium. Promissorium juramentum est
de eo quod in futurum a jurante faciendum expectatur vel per se vel per
alium. Assertorium vero est quod fit ad confirmationem veritatis et
praesentis et praeteritae, si etiam causa non simus. In juramento
ergo assertorio est una tantum obligatio, scilicet qua quis obligatur
ad peccatum, si veritas suo juramento desit. In juramento autem
promissorio est duplex obligatio. Una qua quis obligatur ad faciendum
hoc quod juramento promisit; alia qua obligatur ad peccatum, si non
fecerit. His ergo visis, sciendum, quod sicut non omnis assertio est
digna ut juramento firmetur, ita nec omnis promissio, sed illa tantum
quae utilitatem aliquam continet: unde si promissio quae est de aliquo
quod salutem impediat, sive sit contrarium saluti, sive viae perfectae
in salutem, juramento firmetur, ex hoc ipso juramentum efficitur
indebitum, quasi actus cadens super indebitam materiam: unde obligat
secunda obligatione quae est ad peccatum, nec remanet ei virtus
obligandi prima obligatione ad faciendum. Prima enim obligatio est ad
vitandum secundam obligationem: unde juramentum quod de necessitate ad
peccatum obligat, ipso facto ab alia obligatione vacuatur.
Ad primum ergo dicendum, quod juramentum Josue non erat de eo quod
secundum se esset illicitum, sed de eo quod factum erat illicitum,
quia prohibitum: unde in hoc sufficiebat intentionem servare
prohibentis. Et ideo, ut dicit Ambrosius in Lib. de Offic.,
mulctavit eos meliori morte, scilicet obsequio mysterii divini, ut
esset clementior sententia: et sic quodammodo occisi sunt servilitate,
quae est mors interpretativa secundum leges.
Ad secundum dicendum, quod ipso facto quo quis jurat se religionem non
intraturum, perjurus est. Quamvis enim liceat sibi religionem non
intrare, non tamen licet obicem spiritui sancto ponere; et ideo non
oportet ut ad cavendum crimen perjurii, quod jam vitari non potest,
religionis ingressum omittat.
Ad tertium dicendum, quod quamvis praelationem fugere possit quandoque
ex bono procedere, tamen pertinaciter resistere, semper malum est,
sicut patet in Glossa Gregorii Hierem. 1 qui hoc probat exemplo
Hieremiae et Moysi, qui cum primo recusassent praelationis officium,
ad ultimum humiliter obedierunt. Unde hujusmodi juramentum incautum
reputatur: quia, quantum in se est, providentiae divinae
praejudicat, et obedientiam ad superiores excludit, quibus in hoc
obedire tenetur.
Quaestiuncula 2
Ad secundam quaestionem dicendum, quod coactio in juramento assertorio
non potest esse sufficiens, quia nihil potest sufficienter cogere ad
hoc quod homo mortaliter peccet; quod contingit, si falsum cum
juramento asserat; unde tale juramentum quantumcumque coactum, est
obligatorium ad peccatum. In juramento autem promissorio sciendum,
quod coactio potest esse sufficienter cogens ad promittendum: quia ut
majus periculum evitetur, potest aliquis aliquid promittere sibi
damnosum; quod sine peccato contingere potest: et tunc talis coactio,
si sit sufficiens quae in constantem virum cadere possit, tollit
obligationem juramenti in foro contentioso: quia ei qui vim intulit,
non competit actio ex obligatione illius juramenti. Sed in foro
conscientiae est obligatorium: quia magis debet homo subire temporale
damnum quam fidem frangere. Habet tamen remedium ut in judicio ab eo
repetat. Quod si juraverit se non repetiturum, potest judici
denuntiare, qui ex officio suo debet raptorem ad restituendum cogere.
Si autem juraverit se non denuntiaturum, contra correptionem fraternam
juravit, et non tenetur observare.
Ad primum ergo dicendum, quod coactio non potest facere in tali casu
violentum absolute, sed violentum mixtum: quia oportet ut qui jurat,
membra moveat ad loquendum, et sua voluntate: tale autem violentum,
ut dicit philosophus in 3 Ethic., quamvis simpliciter sit
involuntarium, tamen hic et nunc est voluntarium: quia ad vitandum
majus malum vult minus damnum subire.
Ad secundum dicendum, quod coactio tollit obligationem matrimonii,
quia non solum requirit consensum, sed etiam consensum liberum: quod
non est in obligatione juramenti.
Ad tertium dicendum, quod Lucia loquitur de violento simpliciter, in
quo patiens nihil confert agenti. Tale autem violentum non potest esse
in tali casu.
Quaestiuncula 3
Ad tertiam quaestionem dicendum, quod juramentum promissorium, ut
dictum est, obligat hac necessitate ut culpa evitetur: unde obligat ad
omne illud faciendum quo non facto culpa incurritur. Distinguendum est
ergo in eo qui jurat; aut enim simpliciter, aut dolose jurat. Si
jurat dolose, ex duabus partibus potest culpa sequi: scilicet ex
fractione juramenti, et ex dolo. Quamvis ergo ex ipsa ratione
juramenti, inquantum juramentum, non obligetur ad servandum ipsum nisi
secundum suam intentionem; tamen ex necessitate juramenti, inquantum
fuit dolosum, obligatur ad observandum taliter quod ex dolo alius non
laedatur: et hoc est quando secundum intentionem recipientis implet
juramentum. Si autem simpliciter juret absque dolo, tunc in foro
conscientiae non obligatur nisi secundum suam intentionem; sed in foro
contentioso, ubi intentio ignoratur, obligatur secundum quod verba
communiter accipi solent.
Et per hoc patet solutio ad objecta.
|
|
