|
1. Ad primum sic proceditur. Videtur quod mundus non gubernetur ab
aliquo. Illorum enim est gubernari, quae moventur vel operantur
propter finem. Sed res naturales, quae sunt magna pars mundi, non
moventur aut operantur propter finem, quia non cognoscunt finem. Ergo
mundus non gubernatur.
2. Praeterea, eorum est proprie gubernari, quae ad aliquid
moventur. Sed mundus non videtur ad aliquid moveri, sed in se
stabilitatem habet. Ergo non gubernatur.
3. Praeterea, id quod in se habet necessitatem qua determinatur ad
unum, non indiget exteriori gubernante. Sed principaliores mundi
partes quadam necessitate determinantur ad unum in suis actibus et
motibus. Ergo mundus gubernatione non indiget.
Sed contra est quod dicitur Sap. XIV, tu autem, pater, gubernas
omnia providentia. Et Boetius dicit, in libro de Consol., o qui
perpetua mundum ratione gubernas.
Respondeo dicendum quod quidam antiqui philosophi gubernationem mundo
subtraxerunt, dicentes omnia fortuito agi. Sed haec positio
ostenditur esse impossibilis ex duobus. Primo quidem, ex eo quod
apparet in ipsis rebus. Videmus enim in rebus naturalibus provenire
quod melius est, aut semper aut in pluribus, quod non contingeret,
nisi per aliquam providentiam res naturales dirigerentur ad finem boni,
quod est gubernare. Unde ipse ordo certus rerum manifeste demonstrat
gubernationem mundi, sicut si quis intraret domum bene ordinatam, ex
ipsa domus ordinatione ordinatoris rationem perpenderet; ut, ab
Aristotele dictum, Tullius introducit in libro de natura deorum.
Secundo autem apparet idem ex consideratione divinae bonitatis, per
quam res in esse productae sunt, ut ex supra dictis patet. Cum enim
optimi sit optima producere, non convenit summae Dei bonitati quod res
productas ad perfectum non perducat. Ultima autem perfectio
uniuscuiusque est in consecutione finis. Unde ad divinam bonitatem
pertinet ut, sicut produxit res in esse, ita etiam eas ad finem
perducat. Quod est gubernare.
Ad primum ergo dicendum quod aliquid movetur vel operatur propter finem
dupliciter. Uno modo, sicut agens seipsum in finem, ut homo et aliae
creaturae rationales, et talium est cognoscere rationem finis, et
eorum quae sunt ad finem. Aliquid autem dicitur moveri vel operari
propter finem, quasi ab alio actum vel directum in finem, sicut
sagitta movetur ad signum directa a sagittante, qui cognoscit finem,
non autem sagitta. Unde sicut motus sagittae ad determinatum finem
demonstrat aperte quod sagitta dirigitur ab aliquo cognoscente; ita
certus cursus naturalium rerum cognitione carentium, manifeste declarat
mundum ratione aliqua gubernari.
Ad secundum dicendum quod in omnibus rebus creatis est aliquid
stabile, ad minus prima materia; et aliquid ad motum pertinens, ut
sub motu etiam operationem comprehendamus. Et quantum ad utrumque,
res indiget gubernatione, quia hoc ipsum quod in rebus est stabile, in
nihilum decideret (quia ex nihilo est), nisi manu gubernatoris
servaretur, ut infra patebit.
Ad tertium dicendum quod necessitas naturalis inhaerens rebus quae
determinantur ad unum, est impressio quaedam Dei dirigentis ad finem,
sicut necessitas qua sagitta agitur ut ad certum signum tendat, est
impressio sagittantis, et non sagittae. Sed in hoc differt, quia id
quod creaturae a Deo recipiunt, est earum natura; quod autem ab
homine rebus naturalibus imprimitur praeter earum naturam, ad
violentiam pertinet. Unde sicut necessitas violentiae in motu sagittae
demonstrat sagittantis directionem; ita necessitas naturalis
creaturarum demonstrat divinae providentiae gubernationem.
|
|
