|
[99] Ruy Afonso da Costa Nunes, Gênese,
Significado e Ensino da Filosofia no Século XII.
Cf. especialmente o cap. IV da Primeira Parte,
pág. 97 e seguintes.
[100] Ib., pág. 109-112.
[101] Cassiodorus, Institutiones, Lib. I, pág.
3.
[102] D. M. Cappuyns observa ser pura ilusão
pensar, após a leitura das Institutiones, que o
mosteiro de Cassiodoro fosse uma espécie de sociedade
acadêmica onde imperassem passatempos profanos.
"Visiblement, diz ele, les institutiones ne constituent
qu'un code complémentaire réglant la vie
intellectuelle, et qui présuppose l'existence d'un
code proprement monastique." Cappuyns,
"Cassiodore", in Dictionnaire d'Histoire et de
Géographie Ecclésiastiques, tome XI, cl.
1360.
[103] Rand, Founders of the Middle Ages, pág.
154.
[104] Segundo o levantamento feito por Grabmann,
Boécio fixou a tradução dos seguintes termos
aristotélicos que damos apenas na versão latina,
figurando o termo grego no texto de Grabmann: actus,
species, principium, universale, affirmatio, negatio,
dubitatio, differentia, divisio, accidens, contingens,
oppositio, potentia, subiectum, speculatio, definire,
determinare, aequivocum, contradictio, contradictorie,
contraria, contrarie, convertitur, alteratio. M.
Grabmann, Geschichte der scholastichen Methode, t.
I, pág. 157, nota 1.
Quanto ao termo subiectum, parece-nos que, bem antes de
Boécio, foi traduzido e fixado em latim na pura
acepção filosófica de Aristóteles por Marciano
Capela: "Subiectum est prima substantia, quod ipsum
nulli accidit alii inseparabiliter, ei tamen alia
accidunt, ut Cicero non nomen, sed quod eo nomine
significatur." Martianus Capella, De Nuptiis
Philologiae et Mercurii Libri IX, pág. 116.
Sobre a noção de filosofia em Boécio, cf. Ruy A.
da C. Nunes, Gênese, Significado e Ensino da
Filosofia no século XII, págs. 112-115.
[105] Dante, La Divina Commedia, III, Il
Paradiso, págs. 121-128.
[106] "Prona est omnis aetas ab adolescentia in malum,
Prov. 36: Nihil enim incertius quam vita
adolescentium. Ob hoc constituendum oportuit, ut si qui
in clero puberes aut adolescentes existunt, omnes in uno
conclavi atrii commorentur: ut lubricae aetatis annos non
in luxuria, sed in disciplinis ecclesiasticis agant,
deputati probatissimo seniori, quem magistrum doctrinae,
et testem vitae habeant. Quod si aliqui ex his pupilli
existunt, a sacerdotali tutela foveantur ut et vita eorum
a criminibus intacta sit, et res ab injuria improborum.
Qui autem bis praeceptis resultaverint, monasteriis
deputentur, ut vagantes animi et superbi severiori regula
distringantur." Mansi, Sacrorum Conciliorum Nova et
Amplissima Collectio, t. 10, cl. 816.
[107] "Isidorus vir egregius Hispalensis Ecclesiae
episcopus... vir in omni locutionis genere
formatus... incomparabili eloquentia clarus. Quem
Deus post tot defectus Hispaniae, novissimis temporibus
suscitans, credo ad restauranda antiquorum monumenta, ne
usquequaque rusticitate veterascemus..." PL 81
(1862), cl. 15-16.
[108] "Les Étimologies tenaient, dans une
bibliothèque médiéval, la même place que
l'Encyclopedia Britannica ou le Larousse dans une
bibliothèque moderne. On avait souvent besoin de le
consulter." Gilson, La Philosophie au Moyen Âge,
pág. 152.
[109] F. Canals Vidal, Historia de la Filosofia
Medieval, pág. 88.
[110] "Et quidem omnes qui Latinam linguam lectionis
usu didicerunt, etiam haec (apostolorum Symbolum et
Dominicam orationem) optime didicisse certissimum
est: sed idiotas, hoc est, eos qui propriae tantum
linguae notitiam habent haec ipsa sua lingua dicere, ac
sedulo decantare facito. Quod non solam de laicis, id
est, in populari adhuc vita constitutis, verum etiam de
clericis sive monachis qui Latinae sunt linguae expertes
fieri oportet... Propter quod et ipse saepe
sacerdotibus idiotis haec utraque, et Symbolum
videlicet, et Dominicam orationem in linguam Anglorum
translatam obtuli." S. Beda, Epistola II, Ad
Ecgebertum Antistitem, PL 94 (1862), cl.
659 C-D.
Colhe-se deste passo que tanto leigos como clérigos e
monges podem ser idiotas, e idiota é aquele que só
conhece a própria língua e ignora, portanto, o latim.
Essa observação é esclarecedora quanto ao significado
do termo idiota na Idade Média que está a principiar no
tempo de São Beda.
[111] Nessa mesma época, diz a medievalista, foi
elaborada a linguagem musical do canto-chão ou canto
gregoriano que será a de todo o Ocidente até o nosso
tempo. Régine Pernoud, Pour en funir avec le Moyen
Âge, pág. 44.
[112] Piganiol, l'Empire Chrétien, pág. 393.
[113] Arns, E., "Book the Ancient", in New
Catholic Encyclopedia, vol. 2, págs. 680 a
684. "Jérôme entre dans l'histoire au moment
même oú se déroule la lutte décisive entre le papyrus
et le parchemin. Bien plus, si la victoire est restée
à ce dernier, c'est grâce à l'entourage du moine de
Bethléem et a celui de ses collègues latins." Arns,
La Technique du Livre d'après Saint Jérôme,
pág. 23. "L'amour du livre sacré et surtout la
position officielle de l'Église a précipité
l'évolution de la technique du livre em parchemin."
Ib., pág. 26.
[114] Douglas C. McMurtrie, O Livro, pág.
78.
[115] Ib., pág. 82.
[116] A. Bruckner, "Book, the Medieval", in New
Catholic Encyclopedia, vol. 2, págs. 684 a
689.
[117] Montalembert, Les Moines d'Occident, t.
VI, pág. 190.
[118] Ozanam, "Comment la Langue Latine devint
Chrétienne", in La Civilisation au Cinquième
Siècle, t. 2, págs. 117 a 147.
[119] Christine Mohrmann, Latin Vulgaire. Latin des
Chrétiens. Latin Médiéval, pág. 17.
[120] Ib., pág. 13-14.
[121] Ib., pág. 44.
[122] Veja-se o capítulo sobre a virgindade no nosso
livro História da Educação na Antigüidade Cristã.
[123] Thomas Merton, A Vida Silenciosa, pág.
13.
[124] Paul Monroe, Historia de la Pedagogia, t.
II, pág. 39. Na apresentação panorâmica das
origens do monaquismo, seguimos o esquema de Llorca na
sua Historia de la Iglesia Católica, t. I.
[125] Festugière, Les Moines d'Orient, t. I,
págs. 23, 38 e 39.
[126]"Ibi (Luxovium) nobilium liberi undique
concurrere nitebantur, ut et spreta phaleramenta saeculi,
et praesentium pompam facultatum contemnentes, aeterna
praemia caperent." Jonas, Vita S. Coluznbani
Abbatis, c. 17. PL 87 (1863 ),
c1.1022B.
[127] "Constituenda est ergo nobis dominici schola
servitii" Regula Sancti Benedicti, Prologus,
45.
[128]"Obsculta, o fili, praecepta magistri, et
inclina aurem cordis tui et ad monitionem pii patris
libenter excipe et efficaciter comple." Ib.,
Prologus, 1.
[129] A. Ildefonso Schuster, O. S. B.,
História de São Bento e do seu tempo, pág. 129.
[130] Benedicto Tapia de Renedo, O. S. B., San
Benito, Padre de Europa, pág. 71.
[131] Schnürer, La Iglesia y Ia Civilización
Occidental en la Edad Media, pág. 156.
[132] "Ea igitur quae sequentia sunt, id est ieiunia,
vigiliae, anachoresis, meditatio scripturarum, propter
principalem scopon, id est puritatem cordis, quod est
caritas, nos convenit exercere et non propter illa
principalem hanc proturbare virtutem, qua in nobis integra
inlaesaque durante nihil oberit, si aliquid eorum quae
sequentia sunt pro necessitate fuerit praetermissum:
siquidem nec proderit universa fecisse adempta hac qua
diximus principali causa, cuius obtentu sunt omnia
peragenda." Cassianus, Conlationes, I c. 7,
Iohannis Cassiani Conlationuzn Pars Prima, pág.
13. E ainda, Conl. XXI, c. 14, pág. 588
e seg. PL 49 (1874), cl. 489 B.
|
|