CAPÍTULO VIII. AS UNIVERSIDADES.

[286] "Erst die Genossenschaften drückten diesen Schulen eia bleibendes Siegel auf, sie sind eia wesentlicher Factor im Entwicklungsgange dieser zwei Schulen". Heinrich Denifle, Die Entstehung der Universitäten des Mittelalters bis 1400, pág. 63.

[287] De Ghellinck S.J., Le Mouvement Théologique du XIIe Siècle, pág. 6.

[288] Charles Homer Haskins, The Rise of Universities, pág. 6. "Thus it follows that there is no contemporary document from which we can learn anything about the organization of the Salerno school in twelfth century. There is no evidence of the existence of a Collegium of physicians or of a head of such a Collegium, or even of a head of the medicai school. There are no privileges or statutes going back to that period, and the belated development of corporative associations in the Norman and Neapolitan kingdom even excludes the existence of such a Collegium for that early period. There is no evidence for any academic degrees in medicine formally granted at Salerno in the twelfth century. No diplomas have been preserved." Paul Oskar Kristeller, "The School of Salerno. Its Development and its Contribution to the History of Learning", in Bulletin of History of Medicine, vol. XVII, pág. 168.

[289] "Irnerio è l'uomo immortale che ravviva, rappresenta e porta alfa luce di tutti (quasi lampada perenne) il diritto romano risorto dalle ceneri. Il diritto non era mai scomparso, è ammesso da tutti; ma occorreva chi lo facesse brillare tra la penombra; questi fu Irnerio." Sorbelli, Storia dell'Università di Bologna, págs. 35-36.

[290] J. De Ghellinck S.J., Le Mouvement Théologique du XIIe Siècle, pág. 456.

[291] Habita, ou de modo mais completo Authentica habita, é a expressão inicial do documento que se pode ler em Georg Kaufmann, Geschichte der deutschen Universitäten, t. I, pág. 165, nota 2.

[292] "It possesses for Oxford constitutional history something more than the importance which the charter of Philip Augustus possesses for that of Paris." Rashdall, The Universities of Europe in the Middle Ages, vol. III, pág. 35.

[293] "La création de l'Université est la conséquence directe du traité de Paris d'avril 1229, imposé par l'Eglise et la royauté à Raimond VII. C'est une initiative du légat, le cardinal Romain de Saint Ange, dans un but três précis. Considérant l'état précaire de la foi catholique dans le pays, il décida de créer à Toulouse un centre d'études un studium. Comme l'a écrit, il y a déjà longtemps, notre maître. C. G. l'icavel: il s'agissait avant tout d'extirper ler restes de l'albigéisme et d'instáurer pour l'avenir la saine doctrine orthodoxe. Dans le nouveau centre d'études ainsi institué devaient enseigner, aux frais de Raimond VII, quatorze professeurs. Yves Dossat, "L'Université de Toulouse, Raimond VII les Capitouls et le Roi" in Les Universités du Languedoc au XIIIe Siècle (Cahiers de Fanjeaux, 5), pág. 58.

[294] A. Moreira de Sá Chartularium Universitatis Portugalensis (1288-1537), vol. I, págs. II-12.

[295] Ib., pág. 15.

[296] "O estudo geral dionisiano aparece-nos, pois, organizado como uma daquelas universidades de tipo estudantil, de que o modelo perfeito foi a de Bolonha, em que os escolares são o elemento preponderante, e não os mestres como nas de feição parisiense... A influência exercida pela alma mater bolonhesa na organização da nossa escola explica-se, em parte, pela importância que entre nós tiveram os juristas formados no famoso estudo geral italiano e, em parte, como um reflexo das universidades peninsulares." Mário Brandão e M. Lopes d'Almeida, A Universidade de Coimbra, págs. 56-57. Aliás, Rashdall observa quanto à universidade de Salamanca: "We have already seen that constitution approximates to the Bologna rather than to the Parisian model" e, referindo-se aos estatutos da universidade de Lérida: "They are the earliest detailed code of statutes for a studentuniversity which has come down to us: and, allowance being made for constitutional changes adopted to suit the peculiar circumstances of Lérida, they reveal to us the whole organization and educacional system of the University of Bologna on which they are undoubtedly modelled, at a period considerably before the date of the earliest Bologna code now extant." Rashdall, The Universities of Europa in the Middle Ages, vol. II, págs. 83 e 93.

[297] Rashdall, Ib., vol. I, pág. 149.

[298] "Ad rectoratus officium eligatur scolaris universitatis nostrae, que veta et moribus gravibus et honestes, maiores discretionis, quietos et iustus et pro bono communi universitatis magis comendandus existat, et vicesimum quintum annum suae aetatis actingerit... Item eligatur qui sit scolaris clericus non coniugatus et habitum defferens clericalem, et que nullius religionis professos existat " Heinrich Denifle, "Die Statuten der Juristen-Universität Bologna", in Archiv für Literatur - und Kirchengeschichte des Mittelalters, vol. III, págs. 256-257.

[299] "...le spese (o imposto o facoltative) per il decoro, la dignità, le offerte, trattamenti, erano tali e tante che, se nos prestavasi uno molto ricco, difficilmente trovavas! chi accettava la carica di rettore: ci vollero perfino delle leggi constrittive per l'accettazione." Sorbelli, Storia dell'Università di Bologna, vol. I, pág. 165.

Segundo os Estatutos de 1317-1347, o reitor no fim do mandato devia responder pelo saldo em caixa da universidade e devia permanecer durante um mês em Bolonha para responder a eventuais acusações. Denifle, Archiv, ib., pág. 263.

[300] Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses,. t. I, n 54, pág. 56.

[301] Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses t. I, nº 1, pág. 59.

[302] "Firmiter interditemos et districtius inhibemus, ne Parisius vel in civitatibus seu aliis locis vicinis quisquam docere vel audire jus civile presumat, et que contra fecerit, nos solu a causaram patrociniis interim excludatur, verum etiam per episcopum loci appellatione postposita excommunicationis vinculo innodetur." Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses, t. I, n. 32, pág. 92.

[303] Chartularium, ib., n. 246, pág. 277. Numa carta a Alexandre IV escrita pelos estudantes e mestres da universidade de Paris a 2 de outubro desse mesmo ano de 1255, os universitários declaram ter usado nessa carta os selos das quatro nações: "...sigillis quatuor nationum ab antiquo Parisius distinctarum in hac littera use sumus." Denifle-Chatelain, Chartularium..., t. I, n. 256, pág. 206.

[304] Ib., n 378, pág. 423.

[305] "...quicunque ex Universitate vestra apud civitatem predictam ab illis, per quos consuevit licentiandis in dictis facultatibus auctoritate apostolica regendi dicentia elargiri, prout est ibi hactenus observatum, examinatus et approbatus fuerit et ab eis licentiam obtinuerit in theologia vel iuris canonici aut medicinae seu liberalium artium facultatibus, ex tunc absque examinatione vel approbatione publica vel privata vel aliquo alio novo principio regendi atque docendi ubique locorum extra civitatem predictam liberam habeat facultatem nec a quoquam valeat prohiberi..." Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses, t. II, nº 578, pág. 55, 23 de março de 1292.

[306] "Cerca statum theologorum statuimus quod nullus Parisius legat citra trecesimum quintum altatis su annum, et nisi studuerit per octo annos ad minus, et libros fideliter et in scholis audierit, et quinque annis audiat theologiam, antequam privatas lectiones legat publice..." ib., t. I, nº 20, pág. 79.

[307] Rashdall-Powicke-Emden, The Universities of Europe in lhe Middle Ages, t. I, pág. 472.

[308] P. Glorieux, "L'Enseignement au Moyen Âge. Techniques et Méthodes en usage à la Faculté de Théologie de Paris, au XIIIe siècle", in Archives d'Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge, t. 35, pág. 97.

[309] Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses, t. I, n. 1, págs. 59-61.

[310] Gabriel Compayré, Abelard and the Origin and Early History of Universities, pág. 87.

[311] Friedrich Carl vos Savigny, Geschichte des Römischen Rects im Mittelalter, vol. III, pág. 201. O referido fato remonta ao ano de 1521.

[312] Compayré, Abelard and the Origin and Early History of Universities, pág. 95. O privilégio da greve foi concedido pelo papa Gregório IX aos mestres e estudantes parisienses: "liceat vobis usque ad satisfactionem condignam suspendere lecciones." Denifle-Chatelain, Chartularium Universitatis Parisienses, t. I, n. 79, pág. 136-139.

[313] O próprio Deus manifestou no Diálogo de Santa Catarina de Sena as peculiaridades das ordens franciscana e dominicana: "Raguarda Francesco con quanta perfezione e odore di povertà con le margarite delle virtù, egli ordinò la navicella dell'ordine suo, drizzandogli nella via dell'alta perfezione - ed egli fu il primo che la fece - dandolo per sposa la vera e santa povertà, la quale aveva presa per sé medesimo, abbracciando le viltà... E se tu raguardi la navicella del padre tuo Domenico, dilleto mio figliuolo, egli l'ordinò con ordine perfetto, chè volle che attendessimo solo a l'onore di me e salute dell'anime col lume della scienzia... Ma per più proprio suo obietto (além do amor e da recomendação da pobreza voluntária) prese il lume della scienza, per stirpare gli errori che a quello tempo erano levati. Egli prece l'ufficio del Verbo Unigenito mio Figliuolo. Drittamente nel mondo pareva uno apostolo, con tanta verità e lume cominava la parola mia, levando le tenebre e donando la luce." S. Caterina Da Siena Il Dialogo, a cura di G. Cavallini, Roma, Edizioni Cateriniane, 1968 (521 págs.), págs. 459-460.

[314] Mandonnet, P., "La crise scolaire au début du XIIIe siècle et la fondation de l'Ordre des Frères-Prêcheurs", in Pierre Mandonnet, Saint Dominique. L'Idée, l'Homme et l'Oeuvre, vol. II, págs. 85-86.

[315] Veja se sobre essa questão o capítulo I do meu livro A Formação Intelectual segundo Gilberto de Tournai.

[316] Yves M.-Congar, "Aspects ecclésiologiques de la querelle entre Mendicants et Séculiers dans la seconde moitié du XIIIe siècle et le début du XIVe", in Archives d'Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge, t. XXVIII, 1961 (J. Vrin, 1962), pág. 54.

[317] Lowrie J. Daly, S. J., The Medieval University 1200-1400, pág. 213.